1962 Adıyaman doğumlu Sırrı Süreyya Önder,Türkmen kökenlidir.Eğitimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde tamamladı.
Yönetmenlik, sinema oyunculuğu, senaristlik, müzik yapımcılığı ve ulusal basında köşe yazarlığı yaptı. Emek Özgürlük ve Demokrasi Bloğu (BDP'nin desteklediği Bağımsızlar) saflarında katıldığı 2011 genel seçimlerinde İstanbul 2. bölgeden milletvekili seçildi.
1978 yılında Adıyaman Lisesi'nde öğrenciyken Maraş Katliamı'nı protesto ettiği için tutuklanarak cezaevine giren Önder, tahliye olduktan sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ni kazanarak Ankara'ya gitti. 12 Eylül Darbesi yapıldığında Ankara'daydı. İlk tutuklama furyasında hapse girdi. Uzunca bir yargılama sürecinin ardından 12 yıl hapse mahkûm edildi. Açlık grevleri vb. protestoları ve eylemleri nedeniyle infazlarının yakılması sonucu çeşitli cezaevlerinde yedi yıl hapis yattı.
Önder, BKM Film tarafından çekilen senaryosunu da kendisinin yazdığı Beynelmilel isimli filmde ilk yönetmenlik deneyimini yaşadı. Muharrem Gülmez'le birlikte yönettiği film 2006 yılında çekildi ve 2007 Ocak ayında gösterime girdi. Filmde 12 Eylül 1980 sonrası sıkıyönetiminin, doğuda yerel halk ve çalgıcı sınıfı (gevende) üzerine etkileri trajikomik bir şekilde anlatılır.
Önder, gazeteciliğe Ocak 2010 - Mart 2010 tarihleri arasında BirGün gazetesinde köşe yazıları yazarak başladı. Ekim 2010'dan sonra Radikal gazetesinde, 2011 Mayıs - Haziran aylarında Özgür Gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı.
Emek Özgürlük ve Demokrasi Bloğu (BDP'nin desteklediği Bağımsızlar) saflarında katıldığı 2011 genel seçimlerinde 24. Dönem İstanbul 2. Bölge Milletvekili seçilerek BDP'ye geçti. 2014 yerel seçimlerinde HDP'nin İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkan adayı oldu, ancak kazanamadı.
BDP’den 24. Dönem İstanbul, 25., 26. ve 27. Dönemlerde Ankara Milletvekili seçilerek TBMM'de yeniden yasama çalışmalarına katıldı.
12 Haziran 2011’de yapılan 24. Dönem genel seçimlerine Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku (BDP'nin desteklediği bağımsızlar) saflarında katılarak İstanbul 2. Bölgeden bağımsız milletvekili seçilerek Barış ve Demokrasi Partisine katıldı. 2014 yerel seçimlerinde HDP'nin İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkan adayı oldu, ancak kazanamadı. 7 Haziran 2015 ve 1 Kasım 2015 genel seçimlerinde Halkların Demokratik Partisinden 25. ve 26. Dönem Ankara Milletvekili seçilerek TBMM’ye girdi.
Zehra Aras, Ali Önder ve Behice Bilgiç adında üç kardeşi vardır. 1991 yılında Şile’de, Adıyamanlı bir arkadaşının yazlığında tanıştığı Halide Tülay Demirsöz ile evlendi, dört yıl sonra ayrıldı.Ceren Önder adında bir kızı ve Ferhan Can adında bir torunu vardır.
15 Nisan 2025'te kalp krizi geçiren Önder, hastaneye şuuru kapalı ve nabızsız bir şekilde getirildi ve yapılan acil müdahalelerle yeniden dolaşımı sağlandı. Yapılan tetkiklerde aort damarında boydan boya yırtık tespit edilmesi üzerine, saat 23.35'te acil olarak ameliyata alındı. Yaklaşık 12 saat süren ameliyat sırasında by-pass ve aort greftleme uygulandı.
On sekiz gün boyunca yoğun bakımda tedavisi devam eden Önder, geçirdiği operasyon sonrasında gelişen komplikasyonlar nedeniyle çoklu organ yetmezliğine girdi. Tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayan Önder, 3 Mayıs 2025 tarihinde tedavi gördüğü Florence Nightingale Hastanesi'nde saat 16.10'da hayatını kaybetti.
Rol Aldığı Filmleri:
2023 - Sur'da Devran
2018 - Gerçek Kesit: Manyak
2014 - İtirazım Var (Binbaşı Tahir Yaman)
2013 – Düğün Dernek (Oyuncu) (Otel sahibi)
2012 – F Tipi film (Yönetmen)
2012 – Yer altı (Oyuncu) (Cevdet)
2010 – Mar (Konuk oyuncu)
2009 – Ejder Kapanı (Oyuncu) (Asayiş Şube Müdürü)
2009 – Ada: Zombilerin Düğünü (Konuk oyuncu) (Taksici)
2008 – Kalpsiz Adam (Senaryo danışmanı)
2008 – O… Çocukları (Senarist)
2006 – Sis ve Gece (Oyuncu)
2006 – Beynelmilel (Yönetmen,Senarist,Müzik,Oyuncu)