Zeki Müren, Türk şarkıcı, besteci, söz yazarı, oyuncu ve şair. Sanat Güneşi ve Paşa olarak anılan Zeki Müren, Bursa’nın Hisar semtinde 1931 yılında, Kaya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi Bursa’ya Üsküp’ten göç etti. Babası ailesini kereste tüccarlığı yaparak geçindiriyordu.
Eğitimini Bursa Osmangazi İlkokulun ardından Ortaokulu Tahtakale’deki 2. Ortaokul da bitirdi ve ardından İstanbul Boğaziçi Lisesine gitti. Burayı da birincilikle bitirmesinin ardından çok istediği İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisine (Mimar Sinan Üniversitesi) girdi. Zeki Müren bu yıllarda Yüksek Süsleme Bölümü Sabih Gözen atölyesinden mezun olmuş, desen çalışmaları birçok kez sergilendi.
Müzik hayatına tam anlamıyla Bursa’da tamburi İzzet Gerçekler’den aldığı derslerle öğrenmeye başladı. Üniversite öğrenciyken TRT İstanbul Radyosunun solist sınavın da birinci oldu. İlk konserini, İstanbul Radyosunda yayınlanan programda vererek büyük bir beğeni kitlesine ulaştı. Konser sonrası, o dönemin ünlü isimlerinden Hamiyet Yüceses, radyo yayını sırasında Zeki Müren’i arayarak tebrik etmiştir.
Aynı hafta Sükrü Pınar’ın eseri Muhabbet Kuşu şarkısı plağını doldurttu. Bu plak Zeki Müren’in tüm Anadolu da tanınmasına yardımcı oldu. Bu başarısı ardından düzenli olarak, çoğu canlı yayın programı olmak üzere eserlerini seslendirmeye başladı. On beş yıl kadar radyo programlarında yer aldı. Bu yükselişte istikrarını bozmayıp, kendini plak ve sahne çalışmalarına vermiştir.
Zeki Müren, ilk konserini 1955 tarihinde verdi. Alışılmışın dışında, kendi tasarım ettiği kıyafetleri giyer ve saz ekibine de tek tip kıyafet giydirirdi. Sahneye makyaj yapıp, sıra dışı saç stiliyle çıkardı. Hayatında ara ara kadınlarla anılmasına rağmen hayatı boyunca evlilik yapmadı. Bahiye Aksoy ile birlikte dönüşümlü olarak on bir yıl Maksim Gazinosunda sahne aldı.
Müren'in radyolarda başlayan canlı performans geçmişi artarak devam etmiş ve Türkiye'nin en çok konser veren sanatçısı haline gelmiştir. Öyle ki, bir yıl içinde yaklaşık yüz konsere çıktığı olmuştur.
Zeki Müren hayatı boyunda 600’ü aşkın plak ve kaset doldurdu. 300 kadar şarkı besteledi. İlk kez 1955 yılında Türkiye’de verilen Altın Plak Ödülü’nü, Manolyam adlı şarkısıyla aldı.
Ses sanatçılığı dışında oyunculukta yapmış olan Zeki Müren, 1954 yılında Beklenen Şarkı adlı filmde oynadı. Başarısını burada da devam ettiren Müren, kendi bestelediği 28 film de oynadı. 1965 yılın da Çay ve Sempati adlı tiyatro da başrolde oynayarak kariyerinde zirve yaptı.
Oyunculuk dışında 1965 yılında 100’e yakın şiir yazdı. Bu şiirleri Bıldırcın Yağmuru adlı şiir kitabında yer aldı. Şiirlerin bazıları; Kazancı Yokuş ve Kendimi Arıyorum, Alınyazım, Çim Makası, Son Kavga, Bursa Sokağı vb. bunlardır.
1980 yılında Kuşadası’nda ve 1983 yılında Paris’te kalp krizi geçiren Zeki Müren ardından Bodrumda’ki evinde istirahata ayrıldı.
Sanata olan katkılarından dolayı 1991 yılında Devlet Sanatçısı ünvanıyla ödüllendirildi.
1996 senesinde TRT tarafından kendisi adına düzenlenen ödül törenine katılan Zeki Müren Tv Çekimleri için İzmir’e gelmiş ve İzmir Stüdyosu’nda fenalaşarak kalp krizi geçirip vefat etti.
Cenazesi Bursa’da EmirSultan Mezarlığına büyük bir kitlenin katılımıyla defnedildi.
Ölümünden sonra tüm mal varlığını, vasiyetle Türk Eğitim Vakfı ve Mehmetçik Vakfına bıraktı. Zeki Müren’in bu bağışlarıyla birlikte 2012 yılına kadar 1900’e yakın öğrenci okutmuştur. TEV Bursa Şube Başkanı Mehmet Çalışkan 24 Eylül 2016 tarihinde yaptığı bir açıklamada vakfın Zeki Müren Burs Fonu'ndan 20 yılda 2.631 öğrencinin yararlandığını belirtti. Ölümünden sonra akrabaları tarafından vasiyetnamenin iptali için dava açılmıştır. Fakat olumsuz sonuçlanmıştır.
Çok sevdiği Bodrum'da evinin bulunduğu koy bugün, kendi adıyla anılmaktadır. Aynı zamanda sanatçının evi, müzeye dönüştürülmüştür ve sahne kostümlerinden resim çalışmalarına kadar birçok yapıtı burada sergilenmektedir.
Zeki Müren'in doğum günü olan 6 Aralık tarihi, Türk sanat müziği sanatçısı Onur Akay'ın TRT Müzik ekranlarından yaptığı öneri ile 2012 yılından bu yana, Türk Sanat Müziği Günü olarak kutlanmaktadır.
Mart 2024'te Müren'in öldüğü yer olan İzmir Kültürpark'a büstü yerleştirildi.
Müren, Arif V 216 adlı filmde Çağlar Çorumlu tarafından ve Zaman Makinesi 1973 adlı filmde Fehmi Dalsaldı tarafından canlandırıldı. Müren'in yeğeni Özlem Güner tarafından biyografisi Masal Tadına kitabında kaleme alındı.
Albümleri;
1951 Bir Tatlı Tebessüm, 1970 Senede Bir Gün, 1973 Pırlanta 1, Pırlanta 2, Pırlanta 3 ve Pırlanta 4 yine 1973 Hatıra, 1974 Anılarım, 1975 Anılarım, 1975 Mücevher, 1976 Güneşin Oğlu, 1977 Nazar Boncuğu, 1978 Sükse, 1978 Kahır Mektubu, 1982 Eskimeyen Dost, 1984 Hayat Öpücüğü, 1985 Masal, 1986 Helal Olsun, 1987 Aşk Kurbanı, 1988 Gözlerin Doğuyor Gecelerime, 1989 Karanlıklar Güneşi, 1989 Zirvedeki Şarkılar, 1989 Dilek Çeşmesi, 1990 Bir Tatlı Tebessüm, 1991 Doruktaki Nağmeler, 1992 Sorma.
